De andere kant van de medaille; AISNederland over de publiciteit rondom Caster Semenya

AISNederland volgt momenteel de uitingen in de media met grote belangstelling. Opnieuw is er sprake van vermoedens dat een atlete zich voordoet als vrouw en misschien wel een man is. Tegenhouden kunnen we dit soort uitingen niet. Wel kunnen we proberen een zo goed mogelijk beeld te geven aan de bezoekers van onze website. We zullen dan ook een aantal zaken hier vermelden. We willen met nadruk hier vermelden dat we het absoluut niet eens zijn met het op deze wijze in de publiciteit brengen van dit soort intieme privé gegevens over atleten of wie dan ook. Als gevolg van de vaak negatieve reacties, is het  voor onze achterban erg moeilijk om naar buiten te treden met het hebben van een intersexe aandoening. Het is een feit dat het vandaag de dag nog steeds vrijwel onbekend dat er niet alleen maar stereotiepe xy mannen en xx vrouwen rondlopen, maar daarnaast vele varianten hierop met alle mogelijke denkbare gevolgen van dien. Dit betekent zeer zeker niet dat je in het verkeerde lichaam zit of dat je, je geen vrouw voelt. 

Via onze Wetenschappelijke Adviesraad kregen we een persbericht van prof. Dr. Claudia Wiesemann. Prof. Wiesemann is medisch ethicus en expert op het gebied van intersexualiteit. Zij is verbonden aan de Universiteit van Göttingen  en is lid van de Medisch-ethische Adviesraad van het Europese onderzoeksproject EURO-DSD, dat door een consortium van 6 Europese Centra wordt uitgevoerd. Als voorzitter van de academie voor medische ethiek in Duitsland leidt zij een wetenschappelijke vereniging voor medische ethiek met meer dan 500 leden allerlei beroepsgroepen zoals geneeskunde, filosofie, theologie, rechtsgeleerdheid, et cetera.

Prof. Dr. Wiesemann stelt:
De wijze waarop de IAAF met de atlete Caster Semenya omgaat is uitermate ergerlijk.
Het staat haaks op alle inspanningen van wetenschappers en zelfhulpgroepen om het thema geslachtsidentiteit en intersexualiteit genuanceerd te behandelen. Een dermate onprofessionele omgang met dit thema zou in de sport niet meer geaccepteerd moeten worden. Dit is de aanleiding geweest voor het schrijven van de volgende persverklaring.

Hoogste tijd voor Ethiek in de sport.

“De internationale atletiek federatie (IAAF; International Association of Athletics Federations) mag niet zomaar op lichtzinnige wijze het leven en de prestaties van Caster Semenya, winnares op de 800 meter voor vrouwen, te gronde richten!
“Vrouw of Man?” De IAAF laat op dit moment geruchten rondgaan over de winnares van de 800 meter voor vrouwen, Caster Semenya, deelneemster aan de wereldkampioenschappen atletiek in Berlijn, als zou zij “misschien helemaal geen vrouw” zijn en is ze “misschien een man”. Daarmee ruïneert de IAAF het leven van een atlete op lichtzinnige wijze.

De officiële reactie van de IAAF is: Er moet een geslachtstest komen! Het zou toch simpel moeten zijn om vast te stellen of iemand een man of een vrouw is! De IAAF wakkeren met hun verklaringen over de zaak Semenya deze ideeën allen nog maar aan. Maar het klopt niet en experts op het gebied van sport en sportgeneeskunde weten dat donders goed: Het geslacht van een mens wordt bepaald door een samenspel van vele factoren, genetische, hormonale, anatomische, psychologische en sociale factoren hebben hierop alle in gelijke mate invloed.

Geen enkele deskundige, waar ook in de wereld heeft in geval van twijfel, als niet alle factoren in een eenduidig in een richting wijzen, heldere en betrouwbare criteria voor de indeling man of vrouw. Bewegingen uit de hoek van intersexuelen en transsexuelen hebben er lang voor gevochten dat dit erkend werd. In reactie hierop heeft het IOC (International Olympic Committee) sinds 2000 alle geslachtstests afgeschaft.

In de sport moet er duidelijke regelgeving zijn. Deze regels moeten het voor de atleten duidelijk maken: Jij mag starten en jij mag niet starten. Dit soort duidelijke regelgeving heeft de IAAF niet voor Caster Semenya. De verklaring over het beleid van de IAAF (IAAF Policy of Gender Verification) bevat hieromtrent louter vage bewoordingen. Per geval moeten er nu besluiten worden genomen, op individuele basis. De IAAF erkent direct de problemen, die ontstaan om in geval van twijfel tests af te nemen die moeten uitmaken of sprake is van een man of een vrouw.

Op basis van dergelijke vage concepten worden nu het leven en de prestaties van een jonge atlete te gronde gericht. Caster Semenya is op dit moment 18 jaar oud, een leeftijd waarop ze, in sommige landen van deze wereld nog niet wordt beschouwd als een meerderjarige. De IAAF zou dergelijke jonge mensen eigenlijk moeten beschermen tegen de gevolgen van wereldwijde stigmatisering. De 800 meter hardloopster Santhi Soundarajan heeft geprobeerd zelfmoord te plegen, nadat haar medaille, gewonnen op de Asia Games in 2006, haar ontnomen werd op grond van het hebben van een Y-chromosoom. Een bevinding, waarvan bewezen is dat deze onbelangrijk is voor de sport en voor de uiterlijke geslachtskenmerken.

Het is de hoogste tijd dat men in de sportwereld erkent: Er bestaat geen geslachtstest! Er zijn wel mensen wiens levens zonder pardon door lichtzinnige officials en op sensatiebeluste pers worden geruïneerd.”

Prof. Dr. C. Wiesemann
Afdeling Medische Geschiedenis en Ethiek
e Universiteit Göttingen

AISNederland kent, zoals gemeld, een Wetenschappelijke Adviesraad. Prof. Dr. S.L.S. Drop, kinderendocrinoloog, Sophia Kinderziekenhuis/ErasmusMC Rotterdam, is voorzitter van deze Wetenschappelijke Adviesraad en als zodanig heeft hij het volgende commentaar geschreven.

Commentaar op 'Hoogste Tijd voor Ethiek in de Sport', van Prof Dr Claudia Wiesemann, medisch ethicus, Universiteit van Göttingen, Duitsland.

“Terecht stoort mevr. Claudia Wiesemann zich aan het optreden van de pers en het IAAF jegens Caster Semenya. Zij is een vrouw, ongeacht de uitkomst van de testen waartoe zij zich bereid verklaard heeft om te ondergaan. Het zal enkele weken duren voordat resultaten bekend gemaakt zullen worden en al die tijd is zij ongewild schietschijf voor allerlei speculaties in de lekenpers. Zogenaamde “gender verification” werd ingevoerd in de zestiger jaren, om een eind te maken aan inspectie van de uitwendige geslachtsorganen van vrouwelijke atleten door een commissie, om uit te sluiten dat mannen die zich voordeden als vrouwen zouden meedoen aan wedstrijden alleen voor vrouwen. Dit had zich in de dertiger jaren voorgedaan, onder andere tijdens de Olympische Spelen in Berlijn in 1936.

Inmiddels is duidelijk dat er niet een definitieve “gender test “ bestaat. Er is een uitgebreide literatuur over “gender verification” en in recente artikelen in 2002 en 2005 *) wordt de indruk gewekt dat het tijdperk van “gender verification” voorbij is. Er zijn regels opgesteld waardoor bijvoorbeeld vrouwen met CAIS en transseksuelen aan de Olympische Spelen kunnen deelnemen. De huidige hetze tegen Caster Semenya is een stap terug.

Op discrete wijze had bloed en urine onderzoek kunnen worden ingezet om na te gaan of zij een verhoogd gehalte aan mannelijk hormoon heeft, bijvoorbeeld door doping of door een aandoening die met verhoogde mannelijk hormoon productie gepaard gaat. In het laatste geval dient met grote omzichtigheid en respect te worden nagegaan of zij zich hiervan wel bewust was. In dit stadium mag je van een 18 jarig meisje uitgaan van goeder trouw en niet vooraf al veronderstellen dat zij er op uit was de autoriteiten om de tuin te leiden. Terecht toonde Caster zich geprikkeld toen zij op de TV, ten overstaan van miljoenen kijkers, op heel direct wijze werd geïnterviewd. Binnenkort is er een groot wereld congres van kinderarts-endocrinologen in New York en dat is een goede gelegenheid een duidelijk standpunt in te nemen en uit te dragen.”

_{*) Dickenson BD et al. Gender verification of female Olympic athletes. Med & Sci in Sport & Exercise. 2002;34:1539-42;
*) Reeser JC. Gender identity and sport :is the playing field level. Br J Sport med 2005;39:695-699}

AISNederland wil er voor pleiten dat de media terughoudend zal zijn in de verslaglegging rondom atleten die volgens de publieke opinie afwijken van wat “men” als “normaal” beschouwd.
We wensen de atlete Caster Semenya heel veel sterkte in de periode waarin ze de uitslagen van het onderzoek moet afwachten.

Nieuwsberichten omtrent Caster Semenya:

• Trouw.nl: Goud voor omstreden Caster Semenya
• Volkskrant.nl: Wereld twijfelt: is Semenya een vrouw?
• Nrc.nl: Zuid-Afrika verontwaardigd over twijfels sekse atlete
• Nos.nl: Met het oog op morgen. Na 32 minuten begint een interview met Prof. Dr. S. L. S. Drop
• Radiocast.nl: Nieuwslijn Magazine. Een interview met Prof. Dr. J. A. Grootegoed
• Hieronder vindt u de originele tekst van het persbericht geschreven door Prof. Dr. Wiesemann, naar aanleiding van de publiciteit omtrent de atlete Caster Semenya.